زلالى آب و حركت مارپيچ ماهى‏هاى كوچك، هميشه مرا ياد او مى‏اندازد؛ و اين‏كه سال‏ها پيش گاهى دور از او اشك، در چشم‏هايم جمع مى‏شد؛ اشك‏هايى كه نه از غم بود نه از شادى؛ چيزى كه وقتى به او گفتم، معنايش را فهميد.
هر جاى بركه كه مى‏ايستم، هر جور كه نگاهش مى‏كنم، باز او را مى‏بينم: صورت بيضى و نه‏چندان گوشتالود، چشم‏هاى درشت و خاكسترى، گردن صاف و سفيد، موهاى بلوطى و فرق دلنشين و لب‏هاى برگشته و قرمز و دندان‏هاى درخشان و صدفى‏اش را. او را مى‏بينم كه در پرتو پر نور خورشيد نشسته و از درست كردن اين بركه حرف مى‏زند:«كارى نداره. كافيه از كنار نهر، يه جوى باريك بكشيم تا توى حياط. اگه اينجا رو يه‏متر گود كنيم، خيلى راحت مى‏شه يه بركه.»
ديوانه‏وار دوستش داشتم. حاضر بودم به جايش بميرم و به‏خاطرش هر چه داشتم، بدهم. همين بود كه وقتى فهميدم در خطر است و ممكن است به زندان بيفتد، كار دايم و دولتى را رها كردم و از خير اسباب و اثاث گذشتم و آمدم اينجا.
اينجا هنوز بوى او را مى‏دهد؛ هنوز در تاب كه مى‏نشينم و غروب‏ها خورشيد را نگاه مى‏كنم، او را مى‏بينم كه در حياط مى‏چرخد و گاهى كنار بركه مى‏ايستد و به ماهى‏هايى نگاه مى‏كند كه سرزندگى و حركت هيچ‏كدام‏شان، شور لبخندهايش را، آهنگ صدايش را و دلچسبى انحناى موزون اندامش را ندارند.
اين حس آزاردهنده مدام تكرار مى‏شود؛ گويى آن واقعه همين لحظه اتفاق افتاد و نه پيش از آن.
خودش مقصر بود! همين‏كه اوضاع سياسى شد و پير و جوان دنبال دسته‏هاى سياسى راه افتادند، او هم به آنها پيوست. هر روز، يا او پيش رفقايش مى‏رفت يا آنها به آپارتمان كوچك ما مى‏آمدند تا درباره سوسياليسم، انقلاب دموكراتيك و طبقه كارگر بگويند و كتاب‏ها را ورق بزنند و از اين و آن نقل قول بياورند.
من سر در نمى‏آوردم؛ دلم هم نمى‏خواست. از سياست خوشم نمى‏آمد و همين، او را مى‏رنجاند. مى‏گفت: «تو منفعلى، فردگرايى؛ حاضر نيستى قاتى مبارزه مردم بشى.»
ديگر به خانه نمى‏رسيد؛ حتى به خودش هم نمى‏رسيد و خيلى وقت‏ها خريد نمى‏كرد و غذا نمى‏پخت. اعتراض نمى‏كردم؛ حتى به‏خاطر همراهى او، بعضى وقت‏ها در بحث سياسى تنهايش نمى‏گذاشتم، اما كارهاشان به دلم نمى‏نشست؛ لباس‏هاى كهنه‏شان، غذا خوردن‏شان با دست، و پشت ميز غذاخورى ننشستن‏شان - به اين بهانه كه مى‏خواهند مثل مردم باشند؛ چيزى‏كه از نظر من مصنوعى بود و ربطى به كارگرها نداشت: «كارگرها از ندارى به اين روز افتادن و اِلا از اين چيزها بدشون نمياد.»
با اين حال، بعضى شب‏ها پشت سرش راه مى‏رفتم تا اگر موقع پخش اعلاميه اتفاقى برايش افتاد، كمكش كنم.
اما همه چيز معناى ديگرى پيدا كرد؛ حتى همين خانه كه روزهاى اول جور ديگرى بود و بعدها خفه و ملال‏آور شد؛ البته نه مثل حالا كه همه‏جا، غمناك و گرفته است و خاطرات مثل اشباح در گوشه و كنارش كمين كرده‏اند. حالا گذشت زمان نمى‏تواند آن‏چه را كه در درونم هست، زير و رو كند؛ چون آن واقعه، همه چيز را تغيير داد، تمام تعاليم اخلاقى، همه انگيزه‏هاى روحى و همه رنگ‏هايى را كه مى‏توانستند وجود داشته باشند - همه چيز را.
آن‏وقت‏ها جور ديگرى بود. نزديكى بيشترش به آنها، از من دورش مى‏كرد؛ تا اين‏كه فعاليت گروه‏هاى سياسى ممنوع شد و مأمورها خانه به خانه دنبال آدم‏هاى سياسى گشتند. شبى در منتهاى وحشت، لرزان و دستپاچه گفت: «بايد يه جورى فرار كنيم. اگه دست‏شون بهم برسه، بعيد مى‏دونم حالا حالاها ولم كنن؛ شايدم بكشنم.»
او را به خانه خواهرم فرستادم؛ بعد، پول، مدارك شناسايى و چند دست از لباس‏هامان را برداشتم - از خير بقيه چيزها گذشتم- و به او پيوستم و به اينجا آمديم. فقط مادرم، خاله‏ام و شوهرش مى‏دانستند كه ما به اينجا آمده‏ايم.
ويلا مال عموى شوهرخاله‏ام بود، سرهنگى كه رفته بود خارج و نگران بود كه مبادا اين يكى هم مثل آپارتمانش مصادره شود. شوهر خاله‏ام گاهى سرى به اينجا مى‏زد، اما چهار ساعت راه خسته‏اش مى‏كرد. مى‏گفت: «پونصد- ششصدمتر زمين و يه ويلاى كهنه صدمترى ارزش نداره كه جونمو توى اين جاده‏هاى خطرناك بذارم روش!»
چو انداختند كه ويلا را فروختند و پولش را براى سرهنگ فرستادند. به همه گفتند كه ما از مرز گذشته‏ايم و از خارج تلفن زده‏ايم. مادرم به هر كه مى‏رسيد، مى‏گفت: «هر جور بود خودشونو رسوندن هلند.»
كشور خوبى را انتخاب كرده بود؛ جايى شبيه حياط اين ويلاى پوسيده؛ اما نه موقعى كه ما آمديم، بلكه چند ماه بعد كه من و او، بيشتر روزها براى فراموشى كابوس گذشته، به زمين پيله مى‏كرديم و شب‏ها با لرزى خوش و مطبوع، به هم مى‏چسبيديم. مى‏گفت: «تا آخر عمر همين‏جا مى‏مونيم. مگه مى‏خوايم چه‏كار كنيم؟ مگه شهراى بزرگ چى دارن كه اينجا نداره؟»
بركه و ماهى‏ها فكر او بود. زلالى آب، ماهى‏ها و آزاد بودن‏شان را دوست داشت. مجبور بودم در كنار اين كارها - كه براى خودمان بود - زينت‏آلات چوبى بسازم تا با فروش‏شان، پول غذا و سوخت را جور كنيم. توقع چندانى نداشتيم. بيش از او و جاذبه‏اش، چيزى از دنيا نمى‏خواستم، و به چيز ديگرى فكر نكرده بودم. از بوى خوش تنش كه زبانم را سنگين و حواسم را كرخ مى‏كرد، راضى بودم؛ از همه چيز راضى بودم.
با گذشت ماه‏ها، كم‏كم حوصله‏اش سر رفت؛ يعنى ديگر همه چيزِ دنيا در من خلاصه نمى‏شد. شايد آرزوها و آرمانى داشت كه من با آنها نامأنوس بودم. ولى كدام آرزو؟ هرگز نفهميدم و جرأت نكردم بپرسم. زمانى به حرف آمد كه سه سالى از آب انداختن بركه گذشته بود. روزى گفت: «خسته شدم!»
پيشنهاد كردم بيشتر با همسايه‏ها بجوشيم. يك زوج پير همسايه‏مان بودند و طرف ديگرمان ويلايى خالى بود كه گاهى مردى از اهالى محله به آن سر مى‏زد. زوج پير فقط سالى چند روز به تهران مى‏رفتند. من خيلى كم به ديدن‏شان مى‏رفتم، ولى او زياد مى‏رفت و هر چه بيشتر مى‏رفت، علاقه‏اش به بركه و ماهى‏ها كمتر مى‏شد. ديگر از آب انداختن بركه و ديدن حركت ماهى‏ها لذت نمى‏برد. اولين‏بار كه اين حرف را از او شنيدم، آفتاب پشت مه غليظى پنهان شده بود و درخت‏ها و بوته‏هاى نزديك و دوردست، خيس و تميز، در برابرم قد علم كرده بودند، و احساس تلخ و دردناكى با صداهايى كه از بيرون مى‏آمد، درهم مى‏آميخت. از خودم پرسيدم: «چه‏طور ازش غافل شدم كه خودم نفهميدم؟»
دلم نمى‏خواست از خودش بپرسم و نپرسيدم. فرصتش هم پيش نيامد.
زوج پير با وهم و رؤياى گذشته‏اى راست يا دروغ خوش بودند. درباره حال هيچ چيز نمى‏خواستند بشنوند؛ فقط خاطرات - خاطره سفر به جزاير قنارى، خاطره رقص شب ژانويه در هتل هيلتون پايتخت و خاطره اسكى در كنار اعيان و اشرافى كه حالا بويى از آنها به مشام نمى‏خورد - براى‏شان جالب بود. گاهى كه به ديدن ما مى‏آمدند، من و او را هم به گذشته مى‏بردند؛ او كه درست روبه‏رو يا كنارم نشسته بود و با حالتى منگ با تار مويش بازى مى‏كرد. روزى بعد از رفتن‏شان، گفت: «حق با اوناست. آينده ماها توى گذشته‏مون تموم شده. از اين به بعد فقط بايد شاهد رفت و آمد شب و روز باشيم.»
گاهى ساعت‏ها در خودش فرو مى‏رفت و حتى به من نگاه هم نمى‏كرد. باز هم كم‏كم از من دورتر شد و سكوت و كسالت، آرام‏آرام و به‏سنگينى جاى چيزهاى ديگر را گرفت؛ سنگين‏تر از هر انتظارى. روزى كه دستش را با ملايمت گرفتم تا سرش را روى پاهايم بگذارم، غمگين گفت: «ادا و اطوارهاى عشق هم به خميازه ختم مى‏شن.»
سرمايى شوم كه سرچشمه‏اش هولى مبهم بود، به جانم افتاد. جداخوابيدنش در چند شب گذشته، و در رختخواب ماندنش تا ظهر، بى‏ميلى‏اش در حرف‏زدن با من، و حالا اين حرف كه خيلى معنى داشت، آزارم داد؛ آن‏قدر كه تا صبح بيدار ماندم. تمام شب صداى نفس‏هاى آرام و دوست‏داشتنى‏اش را از اتاق مجاور مى‏شنيدم و همين صدا، هوس خواستن او را بيشتر مى‏كرد - گويى هر گاه كه بيشتر از من دور مى‏شد، عشقم و غريزه‏ام مهارناپذيرتر مى‏شد. از خودم پرسيدم: «چى مى‏خواد كه من نمى‏تونم راضى نگهش دارم؟»
دلم نمى‏خواست از خودش بپرسم و نپرسيدم. فرصتش هم پيش نيامد؛ چون يا دور و جدا و سرسنگين بود يا به ديدن زوج پير مى‏رفت.
نمى‏پرسيدم چه مى‏گويد و چه مى‏شنود. تا اين‏كه يك روز عصر خودش به حرف آمد: «من مى‏خوام برم؛ همين فردا !»
- كجا؟
- يه جاى ديگه.
- ولى تو ... خونه‏ت اينجاس.
- بود!
با درماندگى گفتم: «بايد باور كنم؟»
- چرا نكنى؟
- ولى كجا؟
- مى‏خوام با اون برم.
- اون كيه؟
- پسر اونا ! اونم وضع منو داشته. همين دو ماه پيش ديدمش.
- و توى اين دو ماه...آها! همين دو ماهى كه اين‏قدر از من دور شدى!
- به هر حال مى‏خوام برم. مى‏خوام ازش بچه‏دار شم.
خرد شدم. نتوانستم سرپا بايستم. دلم براى خودم سوخت. زير لب گفتم: «من همه چيزمو به‏خاطر تو از دس دادم.»
- چه كار كنم؛ دست خودم نيس. اگه فردا باهاش نرم، ترجيح مى‏دم برگردم؛ حتى بيفتم زندان.
جواب ندادم. مثل مار زخم‏خورده‏اى به خود پيچيدم. رگ‏هاى شقيقه‏ام مى‏پريد: «نمى‏خواى بيشتر فكر كنى؟»
- نه، وقتى باقى نمونده. فردا صبح ساعت شيش مى‏ره. اگه منو جلوى در نبينه، تنهايى مى‏ره.
- پدر و مادرش چى؟
- اونا از چيزى خبر ندارن؛ فقط مى‏دونن كه من و او وضع مشتركى داشتيم.
بلند شدم. دور خودم چرخيدم و گفتم: «ولى تو كه از هر حيث با گذشته فكرى‏ت قطع رابطه كردى! ديگه حتى كلمات اون‏موقع هم يادت نمياد.»
- ولى اينا دليل نمى‏شه كه از اون خوشم نياد!
- حتى اگر بدونى كارت به خميازه مى‏كشه؟
- آره!
و شروع كرد به جمع‏كردن لباس‏هايش. همه‏چيز را آماده كرد: شناسنامه‏اش، كفش‏ها و حتى ساعت كهنه و از كار افتاده‏اش را برداشت: «دوس ندارم مث دو تا دشمن از هم جدا بشيم. اگه دلت خواست طلاقم بدى، دو ماه ديگه بيا خونه مادرت. من به اونجا تلفن مى‏زنم.»
- فكر جونتو كردى؟
- خيلى وقته با آدمايى مث من كار ندارن.
- مى‏دونم، ولى واقعاً اطمينان دارى؟
- چاره‏اى ندارم. اين‏كار به مقدارى ريسك احتياج داره.
نگاهم به بركه بود كه آبش مثل هميشه زلال بود و ماهى‏هاى كوچكش بى‏دغدغه و سبكبال اين‏طرف و آن‏طرف مى‏رفتند و همه‏چيزش بوى او را مى‏داد. حالا هم كه سال‏ها از آن شب مى‏گذرد، روى بركه كه خم مى‏شوم و نفس عميق مى‏كشم، مى‏خواهم ريه‏هايم را از بوى او پر كنم؛ بوى زير بغلش، بين سينه‏هايش و كمرگاهش.
زوج پير، سه ماه بعد از رفتن پسرشان، آنجا را فروختند و به خارج رفتند و جاى‏شان را به خانواده شلوغى دادند كه بچه‏هاى‏شان گاهى به اينجا مى‏آيند، و دو طرف بركه مى‏ايستند تا ببينند ماهى‏هاى كوچك بين ديواره‏ها چه مى‏كنند. آنها كه مى‏روند، من هم با نگاهى خيره و با تداعى خاطره‏هاى خوش او - خاطره‏هايى كه به غرقاب تباهى كشيده شدند - به ماهى‏ها و حركات مارپيچ‏شان نگاه مى‏كنم و به تلاش‏شان براى زنده ماندن.
رفتنش، تلاشى براى زندگى دوباره بود؛ زندگىِ بدون من - و اين عذابم مى‏داد. با درد تمام، با سر و صورتى غرق در عرق و سرى گيج از بى‏خوابى، بلند شدم و به اتاقش رفتم. خوابيده بود كه دست‏هايم را روى گلوى سفيد و بلورينش گذاشتم. سعى كردم به قيافه‏اش كه پر از زيبايى بود، كه سرشار از پاكى بود، كه مالامال از خوبى بود، نگاه نكنم؛ اگر نگاه مى‏كردم، حتماً پشيمان مى‏شدم. خودم را مى‏شناختم. از ضعفم در برابر زيبايى او، و در برابر پاكى و خوبى‏اش، و خواستن او و خواهش و تمناى تب‏آلود جسمانى‏ام، خبر داشتم.
او را كشتم؛ همان يك‏بار، اما خود را صدها و بلكه هزاران بار كشتم. تا صبح در آغوشم بود. تا صبح مى‏بوسيدمش و مى‏بوييدمش و صورت زيبايش را با اشك‏هايم خيس مى‏كردم؛ همان‏طور كه بارها با هم عشق ورزيده بوديم. دلم مى‏خواست كنارش مى‏مردم ولى نشد. روانم بين دو چيز معلق ماند: خودكشى، يا زنده ماندن و غرق شدن در خاطره‏هاى خوشى كه با او داشتم - با زجرآورترين دردها و در شوم‏ترين حالت‏ها.
خودكشى خلاصم مى‏كرد و دومى شكنجه‏ام، و اين يكى بيشتر با طبعم سازگار بود. دهانه جوى را بستم و آب بركه را خالى كردم، ماهى‏ها را در چند ظرف گذاشتم و بركه را بيشتر گود كردم و او را در گودال گذاشتم و بعد، قلبم را و روحم را. رويش را با لايه نازكى از سيمان پوشاندم و بعد با قلوه‏سنگ و دوباره با سيمان بيشتر. بعد از سه روز، دهانه جوى را باز كردم، بركه را پر كردم و ماهى‏هايش را برگرداندم.
ماهى‏ها را كه نگاه مى‏كردم، گويى او را مى‏ديدم. به آب زلال كه خيره مى‏شدم، تصوير او را مى‏ديدم. هيچ‏كس نمى‏داند چرا حالا كه همه‏چيز به حال اول برگشته، اينجا را ترك نمى‏كنم. به مادرم گفته‏ام كه سر حرف اولش بماند و به هيچ‏كس نگويد كه من و او اينجاييم. اما مى‏ترسم كه پدر و مادرش باز هم دنبال رد پاى او در خارج باشند؛ نگران نرسيدن نامه من و دلواپس كشته‏شدن‏مان به هر دليلى. مى‏ترسم كه وراث سرهنگ به توافق برسند و حوصله كنند كه از آن سر دنيا براى تصاحب ويلا به كشور برگردند يا به شوهر خاله‏ام بگويند كه اينجا را بفروشد؛ مى‏ترسم مرا از او دور كنند، مى‏ترسم تنهايم بگذارند. از همه مى‏ترسم؛ حتى از مادرم كه ممكن است به بهانه رفع خطر بخواهد به اينجا بيايد. چه كار كنم كه اينجا تنها باشم و او را در بركه‏مان، تنها نگذارم؟ او را، ماهى‏هاى چون او را، و زلالى آب مثل او را.