ماکسیم گورکی مونث
احسان ابدی خواه
ariana_ehsan@yahoo.com
http://www.arianajournalist.blogspot.com
نگاهی به زندگی و آثار موا مارتینسن
 روزنامهنگار و رماننویسی که آثارش نشان از فلاکت کشاورزان
بیزمین قرن 19 و20 در روستاهای سوئد داشت.
«موا مارتینسن»، نخستین بانوی نویسنده در میان نویسندگان طبقه
کارگر است که ریشه در زندگی طاقت فرسای کارگران مزدور درمناطق
مرکزی سوئد دارد. نیمه اول زندگیش آکنده از فقر و بیچارگی است، اما
خاطراتش پر ازگرما و شوخ طبعی است.
«موا مارتینسن» را «ماکسیم گورکی مونث» نیز می خوانند:
"«مارتینسن» تصویرگر زندگی زنان عصر پرولتاریا در سوئد است. بانوان
در آثار او شخصیتی قوی دارند و از حس همکاری و اخلاقیات قابل توجهی
برخوردارند. آنها همچنین میتوانند از زیباییهای پیرامون خود
لذت ببرند. احساس ارزش فردی آنها اغلب به گونهای نمادین در تجمل
زندگی نشان داده می شود."( قسمتی از Women's Literature ، اثر «کلر
باک»، 1994)
«هلگا ماریا شوارتز»( موا مارتینسن)، به سال 1890 در Vårdnäs از
ایالت Östergötland سوئد دیده به جهان گشود. مادرش، دخترمجردی بود
که در کارخانهها کار می کرد. پدر خوانده «موا»_پیش از آنکه بیکار
شود_ به عنوان کارگر مزرعه در اطراف Norrköping کار می کرد وعادت
داشت زمانهایی را به عشرت با زنان بدکاره بگذراند.
مادر «موا» کلفت بود. «مارتینسن» در داستان «مادر ازدواج می
کند»(1936) از مادرش به عنوان قابل اعتمادترین دوست خود یاد می
کند؛ «موا» شش سال داشت که مادرش برای اولین بار ازدواج کرد.
پایان دوره تحصیلی راهنمایی برای «موا» به معنی ترک منزل وآغاز کار
در یک بوفه دستفروشی بود. «موا» درسن 20 سالگی(1910 ) با یک کارگر
ساختمان به نام، «کارل یوهانسن» ازدواج کرده و پنج پسر حاصل این
ازدواج نامیمون بود. شوهرش به الکل اعتیاد داشت و به او خیانت
میکرد. دو تن از پسرانش در سال 1925 غرق شدند و چند سال بعد او در
اثر خودکشی شوهرش به وسیله دینامیت، بیوه شد.
آغازی دوباره برای زندگی
«موا» در سال 1929 با رمان نویس جوانی به نام «هری مارتینسن» که 15
سال از او جوان تر بود ازدواج کرد_ «هری مارتینسن» در سال 1974
موفق به دریافت جایزه نوبل ادبیات به همراه «ادوین جانسن» شد.
«موا» که از این پس نام خانوادگی مارتینسن را بر خود داشت، دردهه
1920 برای روزنامههای سوسیال دموکرات و نشریات کارگری می نوشت. او
تبدیل به یکی از فعالان جنبش سوسیال شد وسخنرانیهایی در حمایت از
افزایش حقوق و بهبود شرایط زندگی کارگران داشت. این دهه فرصتی برای
آشنا شدن با نویسندگانی همچون داستایوفسکی، زولا، گورکی، و بویژه
مطالعه آثار مارتین آندرسن نیکسو بود. «موا» در سال 1934 در نخستین
کنگره نویسندگان اتحاد جماهیر شوروی به ریاست گورکی شرکت کرد. در
این نشست دکترین ادبی رئالیسم سوسیالیست پایه گذاری شد.
هری مارتینسن (شوهرش) که مدتی از او جدا شده بود به خانه بازگشت
اما در سال 1935 دوباره به شمال گریخت و این بار اخطاری که «موا»
در رادیو اعلام کرد، تمام سوئد را از مشکلات خانوادگیشان آگاه
کرد. آنها رسما درسال1940 جدا شدند.
«موا» در رمان JAG MÖTER EN DIKTARE (1950) درباره ازدواجش با «هری
مارتینسن» نوشت. «هری» و «موا» دوست نویسنده مشترکی به نام «ایوار
لو-جانسن» داشتند که در یکی از کتابهایش با عنوان Tröskeln (1982)
به موضوع مشکلات خانوادگی این زوج می پردازد. نکته جالب ارتباط
آنها مواقعی بود که «موا» برای اطلاع پیدا کردن از محل اقامت
شوهرش مجبور بود با این دوست مشترک تماس بگیرد یا به وسیلهی او
پیامی به «هری» برساند.
«موا» زنی با حسادت مثال زدنی بود، اما «هری» درهمسرش به دنبال یک
مادر میگشت. او برخلاف «موا» از زندگی خانوادگی معمولی احساس
رضایت نمیکرد. تفاوتهای آنها در نوع زندگی خلاصه نمیشد؛ «موا»
یک رئالیست کم ظرافت بود در حالی که «هری» چهرهای با استعداد در
مدرنیسم به شمار میرفت، هرچند مطالعات محققان بیانگر برخی
نشانههای مدرنیسم در رمانهای این زن سوئدی نویسنده است.
اولین داستان «موا» با عنوان PIGMAMMA درچندین شماره روزنامههای
1927 منتشر شد. 1933 فرصتی برای این زن 43 ساله بود تا خود را با
رمان(KVINNOR OCH ÄPPELTRÄD قطارها، زنان و درختان سیب) به عنوان
یک رماننویس موفق مطرح کند. این رمان، داستان قدرت و استقامت
چندین نسل از زنان طبقه کارگردر مبارزه با فقرو مردان نامرد معتاد
به الکل است:
 " آنجا مزرعهای بزرگ با خاکی فقیر بود. خاکی سرسخت، که همانند
زنان پیر یا اسبهای مزرعه زجرکشیده بود. خاک خزه گرفته، باتلاقی و
گوریدهی آنجا، جایی است که تنها سزاوار ناسزای توست. خاکی که
آنجاست، خود را به سادگی برای ریشه های درخت غان و وحشی بیمصرف
میگسترد اما در برابر خویش و کج بیل مقامت میکند، همانند زنی در
بستر که از شوهر خویش متنفر است."
رمان های SALLYS SÖNER ، RÅGVAKT و DROTTNINGEN GRÅGYLLAN از دیگر
آثار «موا مارتینسن» به شمار میروند که به ترتیب درسالهای 1934،
1935 و 1937 منتشر شدند.
رمان MOR GIFTER SIG (مادر ازدواج می کند) یک تریلوژی اتوبیوگرافی
است که در سال 1936 منتشر شد و از موفق ترین آثار او به شمار می
رود. KYRKBRÖLLOP (ازدواج دینی) در سال 1938، KUNGENS ROSOR (گل
های رز پادشاه) در سال 1938 از دیگرکتاب های موفق او هستند. این
کتابها در دهه 1940 و1950 به همت انتشارات Folket i Bild در
قطعهای ساده و ارزان قیمت به چاپ مجدد رسید. Church Wedding در
سال 1949 با تیراژ 90000 نسخه منتشر شد. «میا استنمان»، شخصیت اصلی
این رمان در حومه فقیر نشین Norrköpingرشد میکند. با پایان سن 15
سالگی کودکیش نیز به پایان میرسد. او تصمیم میگیرد که هرگز
ازدواج نکند.
بانو«مارتینسن» در دهه 1940 چندین کتاب به رشته تحریر درآورد که
درونمایههای آنها بازتابی ازتجربههای شخص نویسنده است. این
رمانها عبارتند ازARMÉN VID HORISONTEN (1942) ، (1944) BAKOM
SVENSKVALLENو KÄRLEK MELLAN KRIGEN (1947). آخرین رمانهای
«مارتینسن» ویژگیهایی از پرولتاریا در قرن 18و19 را درخود دارد.
رمان DEN OSYNLIGE ÄLSKAREN که در سال 1943 منتشرشد، داستان زن
جوانی است با آرزوهایی آرمانگرایانه درباره مرد رویاهایش، درحالی
که زندگی روزمرهاش در دست شوهری وحشی به زندان تبدیل شدهاست. با
این وجود او تلاش میکند تا خانوادهاش را از فقر نجات دهد.
«موا مارتینسن» را میتوان الگوی زنان نویسنده اواخر دهه 1970 در
کشورهای اروپای شمالی نامید. نقد فیمینیستی آن زمان اعتبار دوباره
خود را وامدار اوست. او در تمام آثار ادبیاش اهمیت ویژهای به
جنسیت زن میدهد. یکی دیگر از تمهای اصلی داستانهای او دوستی بین
زنان است.
«مارتینسن» در پنجم ماه آگوست 1964 در Södertälje سوئد دیده از
جهان فمینیست رمانهایش فروبست. بعدها فیلمی با عنوان «موا» (Moa)
به کارگردانی «آندرس بیرکلند» در سال 1986 به یاد از او ساخته شد
که «گونیلا نیروس» نقش موا را بر عهده داشت.
فهرستی از رمان ها و دیگر آثار «موا مارتینسن»:
• KVINNOR OCH ÄPPELTRÄD, 1933 - Women and Appletrees (trans. by
Margaret S. Lacy)
• SALLYS SÖNER, 1934
• RÅGVAKT, 1935 - TV drama (1974), dir. by Göran Bohman
• MOR GIFTER SIG, 1936 - Mother Gets Married - Äiti menee
naimisiin - TV series (1979), dir. by Per Sjöstrand, starring
Gurie Nordwall, Nina Ullerstam, Hans Wigren
• DROTTNING GRÅGYLLEN, 1937
• MOTSOLS, 1937
• KYRKBRÖLLOP, 1938 - Church Wedding - Kirkkohäät
• KUNGENS ROSOR, 1938 - The King's Roses - Kuninkaan ruusut
• VÄGEN UNDER STJÄRNORNA, 1940
• BRANDLILJOR, 1941 - Tulililjoja
• ARMÉN VID HORISONTEN, 1942
• DEN OSYNLIGE ÄLSKAREN, 1943
• BAKOM SVENSKVALLEN, 1944
• KÄRLEK MELLAN KRIGEN, 1947
• LIVETS FEST, 1949
• JAG MÖTER EN DIKTARE, 1950
• DU ÄR DEN ENDA, 1952
• KVINNORMA PÅ KUMMELSJÖ, 1955
• KLOCKOR VID SIDENVÄGEN, 1957
• HEMLIGHETEN, 1959
• MOA BERÄTTAR, 1987
• I EGEN SAK, 1990
برای مطالعه بیشتر می توانید به منابع زیر مراجعه کنید:
Om Moa Martinson by Marika Stirnstedt (1946); Orädda riddare av
penna by Carl Johan Björklund (1960); Moa i brev och bilder, ed.
by Glann Boman (1978); Columbia Dictionary of Modern European
Literature, ed. by Jean-Albert Bédé and William B. Edgerton
(1980); Kvinnornas litteraturhistoria by Barbro Backberger
(1981); Harry Martinson och Moa by Sonja Erfurth (1987); Moa by
Britt Dahlström (1987); Moa Martinson by Ebba Witt-Brattström
(1988); Moa Martinson by Kerstin Engman (1990); Vem är vem i
svensk litteratur by Agneta & Lars Erik Blomqvist (1999)
|
|
|
