Mandegar ::داستان

مظاهر شهامت

ديشب ديدمش . دير وقت بود ، خوابم نمي آمد . مانده بودم با بيداري سمج ونا آرام خود چه كنم . در خانه كه مثل همه جاي شهر در سكوتي سنگين و موحش فرو شده بود ،تنهايي ام ورم كرده بود. قدم زدم ، با سايه ام روي صورت گچ ديوار بازي مي كردم . در آينه چشم در چشم خود دوختم اما در هر حال حجم تنهائيم پر نشد . به حياط رفتم . بوي قديمي و غم آلود ديوار هاي كاهگل به مشام مي آمد . پاييز آرام و دزدانه ، درختان بيد ، گيلاس و گردوي پير را از برگ عريان مي كرد .مه از شاخه ها حلق آويز بود . نور چراغهاي حياط در دورترهاي شب مه آلود تحليل مي رفت . باد خنك در ميان درختان غمگين، سرگردان بود .
مادر بزرگم درست يك روز قبل از آنكه فتيله چراغ لامپاي قديمي اش را پايين كشيد و گفت : « ديگر ديرم شده است » و مرد، به من تعريف كرد ،چرا بخاطر يك گور در وسط حياط سالها كوشيده و رنج كشيده است .او هر روز و شام به دفعات مكرر ، گل هاي اطراف آن را آب مي داد . روي سنگي اش را وسواسانه مي شست . بچه ها و حشرات را كه نزديك مي شدند با فحش و تكان دست مي تاراند . آيه هاي نجوايي اش را با سايه ها و شب هاي روي گور مخلوط كرده ، فوت مي كرد و به اين ترتيب ، شيطان و مورچه هاي موذي شاخدار را مسموم مي كرد . گور از آن پدر بزرگش بود .وقتي سالهاي عمرش از صد گذشته بود ،گفته بود : « وقت ديگر تنگ است ، من بايد يكبار ديگر عاشق بشوم . » زنش از شدت كفر او كه بال پروانه ها را مي چيد و مثل يك طوفان سياه، فاصله ها را پر مي كرد ، غش كرده بود . و وقتي كه به هوش آمده بود ،چراغ لامپاي قديمي را پر نفت كرده ، دوده هاي فتيله اش را گرفته و روشنش كرده بود . آنگاه فتيله روشن را پايين كشيده ، به شوهرش گفته بود : «يا اله زود باش ، رو به قبله دراز بكش ، وقت مردنت است .» اما مرد با لجاجت از سوي قبله برگشته بود . زن قهرآلود به پستوي خانه رفته ، در را روي خود فرو بسته بود . نزديك هاي سحر شوهرش را صدا كرد . مرد با معطلي پيش او رفت . ديد رگ هاي جانش خاليست و يك قيچي زنگ زده، بركه اي از خون را گاز مي گيرد . با تأثر به زنش نگاه كرد ، گفت : « احمق ، من مي خواستم عاشق تو بشوم . »
پيرمرد از سالها پيش ، دور از چشم با شيطان دوستي مي كرد . هراز گاهي ، وقتي كه همه در خواب بودند به كنار تالاب شورابيل مي رفت ،آواز « آفتابا » را سر مي داد . دوستش از كناره هاي دور، آنجا كه در نهايت نگاه، آب و خاك از هم جدا مي شدند ، پيدا مي شد . دوان دوان در حالي كه قل قل نمك و حباب ،آهنگ هيجان آوري را مي نواختند، از روي آب مي آمد، به او مي رسيد . دست هم را مي گرفتند و با هم از خود دور مي شدند . اكنون كه زنش مرده بود ، در وسط حياط نشست .« آفتابا » را خواند . شيطان نشسته روي پلكان و رودي حياط ،نمايان شد. او رفت و در كنارش نشست 0 او گفت،زنش مرده و مي خوا هد هر طور شده به كسي ،هر كسي كه باشد، عاشق شود .گفت قبل از مردن اين آخرين نياز اوست0 شيطان گفت: «كمك مي كنم،دوباره معشوقت را مي بيني. بار اوّل براي عاشق شدن و باردوم براي مردن. بين اين دو، فاصله زيادي خوا هد بود .در اين فاصله تو بين مرگ وزندگي، زنداني خواهي ماند0 آيا مي پذ يري؟» پير مرد پذيرفت و اشك شوق روي گونه هايش را به پشت دستش بخشيد 0 شيطان دست او را گرفت، به ميان درختان بيد ، گيلاس و گردوي پير برد. آوازي خواند با مطلع « بازآبازآ، نگارا، من به ويراني خويش آمده ام ». ناگهان صداي ترك خوردن سطح آبي آ‎سمان بگوش رسيد. زيباترين فرشته،پرزنان از اوج آسمان پاره فرود آمد.در برابر پير مرد ايستاد.چشم در چشم او دوخت و چند لحظة ديگر پرواز كرد.دور شد وآسمان پاره به هم آمد…….
پير مرد ،فرزندان و نوه هايش را دور هم جمع كرد. به آنها گفت ، مرا در ميان درختان حياط دفن مي كنيد. به مادر بزرگم كه دختركي بيش نبوده ،گفت : « هر وقت بزرگ شدي بياد بياور مثل تو زيبا بود . »آنگاه به اتاق رفت . چراغ لامپاي قديمي زنش را از راه پنجره به سنگفرش حياط كوبيد و شكست . سپس به آرامي دراز كشيد و مرد تا سالها سال زنده بماند . اهل فاميل به وصيت او عمل كرده ، در ميان درختان حياط دفنش كردند و مادر بزرگ، سالهاي سال از گورش حفاظت كرد .
با خاطرات مادر بزرگ و داستان پدر بزرگ او در حياط قدم زدم . مهِ و اندكي سرما ، مرا به سوي پلكاني مي كشيد كه از درحياط شروع تا به مسجد ارواح مي رسيد . صداي موذني غمگين از وراي زمان بگوش مي رسيد ،كه هنگام شيفتگي را يادآور مي شد ، من ناخواسته به اركان نمازي انديشه مي كردم كه مي بايد مراوهمه را به ركوع ببرد و به سجده نشاند .
روي يكي از پله ها كه سرد و نمور بود نشسته ، چشم به گوري دوختم كه ميان درختان بيد ، گيلاس و گردوي پير، مردي را در خود آسوده بود . در سكوتي كه غلظت آن روي برگ و هر چيز ديگر ، حتي روي خيال من رسوب مي كرد . آوازي خوش ، از زير خاكي كه هر دم افزونتر ورم مي كرد، بامطلع : « بِازآ ، بازآ ، نگارا ، من به ويراني خويش آمده ام . »برخاسته و به شكل گازهاي هزار رنگ در هزار سوي شب جاري مي شد . كلمات ،تمامي اندام تمنا را مي پيمودند . آهنگ موسيقايي شان ، قدمت رنج آور شيدايي را به درازا مي كشيد . من خيره ، منكوب يك عظمت توصيف نا پذير شده بودم . تا ناگهان احساس كردم هاله ايي رنگين از دورترهاي تاريك آسمان ، نزديك مي شود . بادي تند ،شاخه هاي درخت ها را مي لرزاند . برگ هاي ريخته را در فضا به پرواز درمي آورد و موي سر مراپريشانتر مي كرد . رفته رفته ، آواز درون گور ، بلندتر بگوش مي رسيد و گور، بيشتر ورم مي كرد . گويي آواز خوان شتاب داشت .كلمات ترانه به هم نزديك مي شدند ، هم اندازه مي شدند و همين ، آدمي را به تماشاي خوشبختي تحريك مي كرد.
فرشته كه در كنار قبر، بر زمين نشست ، اسكلت پدر بزرگ مادر بزرگم از زير خروارهاي خاك
و سنگ بيرون آمده اكنون رو در روي ميهمان خود ايستاده بود . زيبايي ميهمان آنقدر سحر انگيز بود كه شب و سكوت را تعطيل كرده بود . آنها همصدا ، در حاليكه دست در دست هم به آرامي مي رقصيدند ،قديمي ترين ترانة وصال را مي خواندند . اما شب از نيمه گذشته بود ، خواب خروس به پايان مي رسيد و وعده دوستانة شيطان به سرانجام مي آمد . ترانه به پايان رسيد . اسكلت از مفاصل فرو پاشيد . فرشته، در تكانه هاي تند اندام خود مي لرزيد . باد از هر به هر سوي مي وزيد . پرهاي رنگين فرشته، مثل برگ درختان ، دانه دانه از تن او كنده، در نهايت هاي چهار سوي شب، ناپديد مي شدند تا به آنگاه كه از آنها عريان شد . اشكريزان و آهسته آمد ، از كنار من گذشت و از در خارج شد . صداي مويه حز ن افزاي شيطان ، از نمي دانم كجاي زمين، بگوش مي آمد .
صبح در راه بود . رنگ طوسي در سرانجام شب، پخش مي شد . تنهايي شبانة من پر از خاطره بود .يادم آمد بايد خود را براي مسافرت آماده كنم . بايد به پارس آباد مي رفتم و دربارة اساطير و افسانه هايي كه گاه به گاه خواب مردم را مي آشفتند ، تحقيق كنم . پس درون خانه رفته ، ساك دستي ام را برداشته ، بيرون زدم. مه در سراشيب خيابان جاري بود و بوي جمعه ،فضا را آكنده بود .
به ميدان وحدت رسيدم ، آنجا كه يك ماهي بزرگ در وسط آن، حسرت دوري از دريا را به آسمان تف مي كند و اندوه در جاي جاي پيكرش كپك مي زند . فكر مي كردم در اين صبح زود جمعه براي مقصدم ماشيني پيدا نخواهم كرد . اما خيلي زود اتوبوسي در جلويم ترمز كرد . پرسيدم : « پارس آباد ؟ » . راننده كه مردي تنومند بود و چهرة سوخته اش نشان مي داد، مي تواند تعجب خود را پنهان كند، با سر به نشانة مثبت جواب داد . سوار شدم . صندلي ها پر از زنان و مرداني بود كه گويي در هواي طلسمي ، كلمات را فراموش كرده بودند . آنها به نقطه نامعلومي خيره بودند و همگي شاخه اي گل مريم در دست چپ خود گرفته بودند .
اتوبوس ،به آرامي با مسافران غريبش در مه پيش مي رفت . بعد از گذشت تقريباً دو ساعت از زمان ، در حاليكه من ديگر به حواس خود شك كرده بودم ، چرا كه از اول شب تا اكنون كه روشني نشان مي داد روز آغاز شده است ، تمامي آدمها و اشياء با صورت ها و اشكال تازه و عجيب با من روبرو شده بودند ، اتوبوس كنار جاده به آرامي ايستاد . مسافران و راننده بي هيچ سخني پياده شدند ، پيش رفتند و درمه فرو شدند . من ماندم و تنهايي و بلاتكليفي ام. تا مدتي كه فكر كردم بايد پياده شده و به دنبال رد آنها بروم .
زمين گويا از باراني كه به تازگي بند آمده بود ، خيس بود . گل چسبنده ، راه رفتنم را مشكل مي كرد . مه از ميان رفته و خورشيدي غمناك ، نوازشگرانه مي تابيد . در نزديكي ، دهي پيدا بود . با اميدهاي بسيار به سوي آن روانه شدم .
در كوچه هاي تنگ پيش مي رفتم . سكوتي موحش در فضا زوزه مي كشيد . گردباد كوچكي از خماخم كوچه ها مي گذشت ، غبار را بر صورت آسمان مي پاشيد . ديوار كاهگلي خانه ها از تنهايي ديرينه ¡ ترك خورده بودند . صداهايي كه در دورترهاي زمان از زندگان ده بر مي خاسته است ، اكنون در اشكال و اندازه هاي مختلف در فضاي بالاي آبادي خشكيده و آويزان مانده و به همراه وزش باد تكان مي خوردند . در وسط ميدان كوچك ده ، پير زني را ديدم، با لباس ژندة كبود رنگ روي خاك چمباتمه نشسته ، دست چپ خود را ستون چانه اش كرده ، نگاه خيره اش در خطي تا دورترهاي انتظار، سنگ شده بود . به او نزديك شدم . سلام كردم ، پاسخ داد . صدايش وقتي كه جوابم را داد، از قعر عميق ترين چاه ممكن مي آمد . پرسيدم ، نام تو چيست ؟ گفت ، مرگ . با تعجب پرسيدم : « اينجا چه مي كني ؟ » . روي برگرداند و با لحني اندوهناكش جواب داد : «از تنهايي مرده ام .تو هم از اينجا بگريز ، اين ده ميدان ديگري ندارد در آن بنشيني» هراسناك از او گذشتم . ترس و تعجب و خستگي، ناي جانم را گرفته بود . بيخ ديواري نشستم .
به آن تكيه داده ، چشم هايم را بستم .
از صداي خنده ايي خوش ،از خواب جهيدم . نوعروسي با دختر جواني نزديك مي شدند . لباس رنگ به رنگ ايلاتي ، گونه هاي گلگون ، هياكلي كه زيبايي سختي ها را در طول سال هاي عمر از آن خود كرده بودند . بر پا خاسته ، نگاهشان كردم . با تعجب ¡ آنسان كه آنها ايستاده ، نگاهم مي كردند . نو عروس، سبويي آب بر شانه و دختر جوان سبدي پر از انار روي سر داشتند . سلامشان كردم . شادان جوابم را دادند . زيبايي دختر نگاهم را دزديد . نوعروس با خنده شيطنت آميز ، سويي را گرفت و رفت . دختر اما ماند و نگاهم كرد . از او پرسيدم : او كه بود ؟ گفت : كسي كه صبحگاهان در ميانة راه مي نشيند و به جنگ كودكان يأس و اميد مي انديشيد .
ـ : و تو ؟
ـ : من دختري هستم به تماشاي مفهوم داغ لاله ها از آسمان آمده ، پر و بال به تاوان دادم .
: ـ تو را آيا مي توان دوست داشت ؟ … سرش را پايين انداخت . لبخندي سرخ پهناي لب هايش را پيمود . از درون سبد ، درشت ترين انار، در دست خالي ام افتاد . او را بوسيدم . پرسيدم :
ـ اكنون وظيفة من چيست ؟
ـ : به شهري كه مي خواستي برو و تماشايش كن .
گفت و آرام رفت . گردباد سرگردان ، لچك سرخش را ربود و او پشت در تنهاترين خانه ناپديد شد . پس از چند لحظه راه افتادم .
شفق، ملحفه طلايي اش را براي آفتاب گسترده بود كه من به شهر نزديك شدم . گيج و خسته بودم . انتظار وقوع حوادث تازه تر به وحشتم مي انداخت . انار،در دستم سنگيني مي كرد . به تماشاي شهر ايستادم . هزاران پر رنگارنگ در فضاي شهر، در بادي سرگردان مي رقصيدند . جمعيت مردم ، كوچك و بزرگ ، هر يك به دنبال يكي از آن مي دويدند . اعجاب يك زيبايي سيال و بي مثال ، جان مرا از شوق لبزير كرده بود . انار را بي اختيار جلوي چشم هايم گرفتم . پوست شفاف قرمزش ، ناگهان با هزار ريشه تركيد . من سرخ جامه بودم .
ساعتي بعد ، شب و سكوت ، شهر و ساكنانش را در خود غرق كردند تا من در اتاق محقّر مسافرخانة مهتاب بنشينم و در روشناي يك چراغ لامپاي قديمي بنويسم : ديشب ديده بودمش ، ديروقت بود ، خوابم نمي آمد … .